Zelfobjectificatie
Bij objectificatie herleiden anderen een individu tot een object, bijvoorbeeld tot lustobject in reclame, films of videogames. Bij zelfobjectificatie doet het individu dat zelf. Dan bekijkt het individu zichzelf vanuit de ogen van een toeschouwer als een object.
Van seksuele zelfobjectificatie is sprake als iemand ook onthullende kleding draagt en seksueel suggestieve poses aanneemt. Bijvoorbeeld op sociale media, om veel likes te genereren.
Synoniem: zelfobjectivering
Er bestaan onschuldige en minder onschuldige vormen van zelfobjectificatie. Onschuldig is wanneer we onszelf in de spiegel controleren op hoe we eruitzien in de ogen van anderen. Dan herleiden we onszelf een moment tot object van goed- of afkeuring.
Het is ook vrij normaal gedrag wanneer we in de openbare ruimte onszelf inspecteren in de reflectie van ramen of etalages. We bekijken onszelf even vanuit de ogen van een toeschouwer en zetten onze weg verder.
Zelfsurveillance
Jezelf bekijken in de spiegel en/of etalageramen is al iets minder onschuldig wanneer het overdreven gebeurt. Dan wordt het eerder een obsessie, waarbij je je constant surveilleert en aftoetst aan een norm. Ben ik niet te dik? Niet te mager? Voldoende gespierd? Aantrekkelijk genoeg? Sexy? Niet te behaard? Is mijn neus wel oké? Mijn kapsel? Mijn huidskleur?
Vooral bij jongeren kan overdreven zelfsurveillance of zelfmonitoring leiden tot angstgevoelens en schaamte om zich in het openbaar te tonen. Bijvoorbeeld om de zwem- of turnles te volgen. Heel soms kan zelfsurveillance ook leiden tot zelfopsluiting en/of gepaard gaan met eetstoornissen.
Privé versus publieke zelfobjectificatie
Zelfsurveillance kan echter ook leiden tot het voortdurend zoeken naar bevestiging en goedkeuring. Dan wil men zich net wel in het openbaar tonen en complimenten krijgen.
Die vorm van zelfobjectificatie is dan niet langer privé, maar publiek. De objectificatie gebeurt dan niet enkel meer tussen jezelf en je spiegelbeeld, maar ook tussen jou en anderen. Op straat zoek je de goedvindende blikken van voorbijgangers, op sociale media die van vrienden en/of volgers.
Je wilt hun goedkeuring. Je wilt veel likes. Niet zozeer voor wie je bent of voor waar je goed in bent, fysiek of intellectueel, maar enkel en alleen voor hoe je eruitziet.
Dan ondervind je de druk dat je selfies te allen tijde perfect moeten zijn, vanuit de juiste hoek, met de juiste filter en met de juiste pose en/of glimlach. De veelgebruikte duckface op sociale media is hier een voorbeeld van.
Sexy selfies
Als de zelfobjectificatie samengaat met onthullende kleding en/of seksueel suggestieve poses, spreken we van seksuele zelfobjectificatie. Vooral jonge meisjes en vrouwen zijn er vatbaar voor. Dat komt door de frequente blootstelling aan objectificatie van vrouwen in de media, zoals in muziekvideo’s, print- en modeadvertenties, films, tv-shows en games. Mannen ondervinden die seksuele objectificatie veel minder.
Mannen ondervinden meer invloed van gespierde lichamen in de media. Vooral jonge mannen proberen er ook zo uit te zien en posten op sociale media selfies in bloot bovenlijf of foto’s gemaakt in de fitness. Deze fitspiration op sociale media gaat echter veel minder dan bij vrouwen gepaard met sexy poses en dus ook minder met seksuele zelfobjectificatie.
Normalisering van de objectificatie van vrouwen
Seksuele objectificatie van vrouwen lijkt intussen zo gangbaar en zo normaal dat weinigen het probleem nog zien.
Bekende actrices hijsen zich in doorkijkkleding op galabals of afterparties, muziekartiestes zelfobjectificeren zich op podia en sommige tv-shows winden er geen doekjes om: alles draait voor vrouwen om het uiterlijk, zoals in The Kardashians. Ook op sociale media bestaat hun vrouwenlichaam enkel voor de consumptie en het plezier van fans.
Vrouwen en vooral jonge meisjes zien hoe hun idolen worden beloond met aandacht, status en bewondering wanneer ze zichzelf seksueel objectificeren.
Ook tal van influencers op sociale media doen het. Het is deel van hun verdienmodel: zichzelf presenteren aan de seksuele blikken van mensen geïnteresseerd in seks met hen om hun reclame-inkomsten te verhogen.
Wie durft stilstaan bij de schadelijke gevolgen van zelfobjectificatie en in het bijzonder seksuele zelfobjectificatie, wordt vaak neergezet als spelbreker. De spelbreker ontneemt heteromannen hun voyeuristische blik en vrouwen hun seksuele empowerment. Zo eenvoudig is het echter niet. Er is immers een verschil tussen individuele en collectieve empowerment.
Individuele versus collectieve seksuele empowerment
Of seksuele zelfobjectificatie empowerend is voor vrouwen is al ettelijke jaren onderwerp van wetenschappelijk debat.
Seksuele zelfobjectificatie zou vrouwen macht geven over heteroseksuele mannen. Seks als wapen dus om mannen rond de vinger te draaien en makkelijker toegang te krijgen tot hun financiële bronnen. Bovendien zouden vrouwen die zichzelf seksueel objectificeren zelfbewuster zijn en assertiever in het stellen van grenzen, dan vrouwen die zich niet seksueel zelfobjectificeren.
Dit laatste argument gebruiken reclamemakers dan ook vaak om de representatie van seksueel uitdagende en/of schaars geklede vrouwen in reclame te blijven gebruiken. Dan brengen reclamemakers vrouwen niet langer in beeld als passieve maar eerder als actieve lustobjecten, onafhankelijk en seksueel empowered. Het betreft een reclame- en marketingstrategie die intussen deel uitmaakt van wat sinds de eeuwwisseling femvertising wordt genoemd.
Ander onderzoek noemt seksuele empowerment door zelfobjectificatie echter een illusie of een zeer beperkte vorm van empowerment. Mannen individueel rond de vinger draaien is niet hetzelfde als politieke en/of economische macht, en al zeker niet in een wereld waar nog steeds vooral mannen de belangrijke beslissingen nemen. In die zin is seksuele zelfobjectificatie slechts een individuele oplossing voor genderongelijke machtsrelaties.
Seksuele zelfobjectificatie is slechts een individuele oplossing voor een collectief probleem
Nog ander onderzoek toont aan dat hoewel zich onthullend kleden en bewust seks uitstralen individueel empowered kan zijn, die presentatie daarom nog niet collectief empowerend is. Door zich individueel seksueel te objectificeren, worden andere vrouwen niet minder als object gezien. Integendeel.
Bovendien, zo wijst onderzoek uit, ervaren personen die zichzelf bewust seksueel objectificeren dagelijks meer objectificerende opmerkingen van mannen dan personen die zichzelf niet seksueel objectificeren. Vrouwen die zichzelf seksueel objectificeren worden door zowel mannen als vrouwen ook als minder gepercipieerd als competent, warm en moreel.
Schadelijke gevolgen van seksuele zelfobjectificatie
Op individueel vlak
De schadelijke gevolgen van seksuele zelfobjectificatie lopen voor vrouwen op individueel vlak gelijk met de gevolgen van de frequente objectificatie van vrouwen in media en reclame.
Die kunnen gaan van verlies aan eigenwaarde, laag zelfbeeld, depressieve gevoelens, angst, eetstoornissen, middelengebruik, dissociatie, zelfbeschadiging, risicovolle seks, seksuele disfunctie of gewoonweg slechte seks of geen of weinig intimiteit.
Op collectief vlak
Op collectief vlak toont seksuele zelfobjectificatie zich volgens onderzoek vooral nuttig in een patriarchaal wereldbeeld. Dit is een wereld waar vrouwen politiek en economisch slechts beperkt slagkracht mogen hebben en ten dienste moeten staan van mannen, seksueel en anderszins.
Anders gezegd: seksuele zelfobjectificatie ondermijnt eerder de empowerment van vrouwen als groep dan ze te versterken. Het houdt de status quo in stand.
Gradaties van zelfobjectificatie
| Kenmerken | Voorbeelden | Risico’s | |
| Geen of lichte zelfobjectificatie | – Sporadisch bewust bezig zijn met uiterlijk – Kortstondige spiegel- of raaminspectie – Uiterlijk af en toe aanpassen voor sociale gelegenheden | – Spiegel checken voor je naar school of werk gaat – Outfits kiezen om indruk te maken | – Vrijwel geen risico’s – Normaal sociaal gedrag |
| Matige zelfobjectificatie | – Regelmatig jezelf bekijken door de ogen van anderen – Aandacht voor foto’s, filters en likes op sociale media – Streven naar schoonheidsnormen | – Veel selfies posten – Urenlang fotofilters kiezen – Veel bezig zijn met hoe je overkomt | – Verminderd zelfvertrouwen – Beginnende stress of onzekerheid |
| Ernstige zelfobjectificatie | – Constante zelfsurveillance en zelfkritiek – Zelfbeeld volledig afhankelijk van uiterlijk – Seksueel suggestieve zelfpresentatie om geaccepteerd en ‘geliked’ te worden – Obsessief gedrag rond uiterlijk | – Overmatig selfies maken met onthullende kleding – Alleen waarde ontlenen aan je uiterlijk – Angst om ‘ongefilterd’ in openbaar te verschijnen | – Angststoornissen – Depressie – Eetstoornissen – Dissociatie – Verlies van eigenwaarde – Sociale isolatie |
Meer lezen: Infopunt ‘Objectificatie‘
Meer voorbeelden van OBJECTIVERING
in reclame en media
GEEF JE MENING
Akkoord of niet?
Bronnen
Aubrey, J. S., & Gerding, A. (2015). The cognitive tax of self-objectification. Journal of Media Psychology.
Calogero, R.M. (2012) Objectification Theory, Self-Objectification, and Body Image IN Cash, T. F. Encyclopedia of body image and human appearance. Volume 2. Elsevier.
Chen, S., van Tilburg, W. A., & Leman, P. J. (2023). Women’s self-objectification and strategic self-presentation on social media. Psychology of women quarterly, 47(2), 266-282.
De Wilde, M., Carrier, A., Casini, A., & Demoulin, S. (2021). The drawback of sexual empowerment: Perceiving women as emancipated but still as sexual objects. Sex Roles, 84(9), 626-643.
Doornwaard, S. M., Bickham, D. S., Rich, M., Vanwesenbeeck, I., van den Eijnden, R. J., & Ter Bogt, T. F. (2014). Sex-related online behaviors and adolescents’ body and sexual self-perceptions. Pediatrics, 134(6), 1103-1110
Frisby, C. M., & Aubrey, J. S. (2012). Race and genre in the use of sexual objectification in female artists’ music videos. Howard Journal of Communications, 23(1), 66-87.
McKay, T. (2013). Female self-objectification: Causes, consequences and prevention. McNair Scholars Research Journal, 6(1), 7.
Ridgway, J. L., & Clayton, R. B. (2016). Instagram unfiltered: Exploring associations of body image satisfaction, Instagram# selfie posting, and negative romantic relationship outcomes. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 19(1), 2-7
Tylka, T. L., & Augustus-Horvath, C. L. (2011). Fighting self-objectification in prevention and intervention contexts.
van Oosten, A. (2016). “Sexy selfies”: Over de rol van sociale media bij (zelf-) seksualisering onder jongeren. Tijdschrift voor Seksuologie, 40.
van Oosten, J. M., Peter, J., & Boot, I. (2015). Exploring associations between exposure to sexy online self-presentations and adolescents’ sexual attitudes and behavior. Journal of Youth and Adolescence, 44, 1078-1091.
FACT CHECK
Deze tekst werd met zorg geschreven op basis van meer bronnen dan we hier kunnen vermelden. Leest u iets dat niet of niet meer strookt met de huidige stand van wetenschappelijk onderzoek, contacteer ons.